5 vragen aan Christa van der Veer, coördinator van openluchtmuseum De Spitkeet

5 vragen aan Christa van der Veer, coördinator van openluchtmuseum De Spitkeet. Dit openluchtmuseum ligt in Harkema nabij fietsknooppunt 16 op Knooppuntkaart 118 in de provincie Friesland. Laat je inspireren door Christa van der Veer en ontdek waarom deze regio zo de moeite waard is om te bezoeken!

1. Wat maakt fietsen in jouw regio zo mooi? Welke natuur en landschappen kom je tegen?

Wie aan Friesland denkt, denkt aan meren en uitgestrekte weilanden. Maar het noordoosten van de provincie vertelt een ander verhaal. Fiets je vanuit openluchtmuseum De Spitkeet in Harkema, dan betreed je een verrassend onbekend stukje Nederland: een kleinschalig, intiem landschap vol elzensingels, houtwallen, zandpaden – en een weldadige rust.
Dit is de streek van de Wâlden (Wouden), niet voor niets zo genoemd. Hier staan veel bomen, die beschutting bieden tegen wind en zon. Het landschap voelt beschut, besloten, bijna verstild.
Wat je hier vindt? Prachtige natuur, talloze vogelsoorten en een stilte die zeldzaam is. Let vooral op de karakteristieke boerderijtjes – de wâldhuskes. Deze kleine woningen vertellen het verhaal van de eigenzinnige mensen die hier leefden: zelfvoorzienend, krachtig, en sterk verbonden met hun omgeving.
En wie goed oplet, ontdekt nóg iets bijzonders: pingo’s – ronde meertjes, restanten uit de ijstijd, die als stille getuigen in het landschap liggen.
Je fietst hier door een Nationaal Landschap: de Noardlike Fryske Wâlden. Een uniek stukje Friesland, dat vraagt om langzaam ontdekt te worden.

2. Heb je misschien tips voor leuke koffietentjes, gezellige theetuinen, ijssalons, bijzondere winkeltjes of restaurantjes voor onderweg? Zeg maar een leuk afstappertje?

Begin je fietstocht bij openluchtmuseum De Spitkeet in Harkema – een ideaal vertrekpunt. Er is voldoende parkeergelegenheid, je kunt er gebruikmaken van het toilet en eerst rustig genieten van een kop koffie met appeltaart. Binnen vind je kaartjes met diverse fiets- en wandelroutes door de omgeving.
Eenmaal op de fiets kom je in een afwisselend landschap terecht, met volop mogelijkheden om onderweg even uit te rusten of iets te beleven. In het gebied zijn verschillende Rustpunten (zie rustpunt.nu) te vinden: fijne plekken om even op adem te komen.

Zin in een pauze? Dit zijn de mooiste plekjes, in de omgeving en aan het water:
Paviljoen De Leyen (Opeinde) – Aan het meer De Leien, ideaal om te zonnen, watersporten of gewoon lekker te eten.
Klein Zwitserland (Suwâld) – Gelegen aan het Bergumermeer, eveneens perfect voor ontspanning aan het water.

Of winkel ontspannen bij:
Gezellige streekwinkeltjes, zoals Op ‘e Stâl in Buitenpost – boordevol lokale producten én heerlijke koffie – of Boerderijwinkel Bezigh in Kootstertille, waar je seizoensproducten vindt die rechtstreeks van de boerderij komen.

Op zoek naar een bijzondere overnachting? Dit zijn aanraders: 
Het Wylde Pad: een creatief, sfeervol vakantiepark midden in het groen, met glamping, huisjes en een vleugje festivalgevoel
Camping Simmerwille: een kleine, rustige, groene natuur-camping aan het water, geliefd bij natuurliefhebbers en rustzoekers.

3. Zijn er in de buurt bijzondere musea of culturele plekjes die bezoekers aan deze regio niet mogen missen?

De Sûkerei (Damwâld) – Net als De Spitkeet is dit een openluchtmuseum, waar je ontdekt hoe mensen vroeger leefden en werkten. Bijzonder is het verhaal van de chichorei: een gewas waarvan surrogaatkoffie werd gemaakt. Je leert er alles over – én je kunt het zelfs proeven.
De Kruidhof (Buitenpost) – Een bijzondere botanische tuin met maar liefst 2.000 plantensoorten, verdeeld over 19 thematuinen op bijna 4 hectare. Oorspronkelijk opgezet door de Rijksuniversiteit Groningen. Naast de tuinen is er ook een klein museum over de ijstijd.
Observeum (Burgum) – Een combinatie van museum en sterrenwacht. Met vaste exposities over geologie, bodemkunde en de beroemde BM-zeilboot, ontworpen door Hendrik Bulthuis. Leuk én leerzaam voor jong en oud.
Paviljoen MeM (bij Buitenpost) – Een culturele hotspot waar regelmatig optredens, kleinschalige voorstellingen en bijzondere ontmoetingen plaatsvinden. Een plek waar cultuur en landschap samenkomen.
Museum ‘t Achterhuus van Ot en Sien (Surhuisterveen) – Een nostalgisch kijkje in het dagelijks leven van vroeger. Authentiek ingericht, warm en herkenbaar – een feest van herkenning voor velen.

4. Welke typische streekproducten ‘moeten’ bezoekers aan deze regio proeven?

Het bekendste streekproduct van de Wâlden zijn de wâldbeantsjes – kleine, donkerbruine boontjes met een rijke, aardse smaak. Vroeger groeiden ze tussen de rogge, tegenwoordig worden ze met liefde verbouwd door lokale boeren.
Je kunt ze tijdens het seizoen kopen op streekmarkten en bij boerderijwinkels. Tip: kook ze langzaam en serveer met spek, ui en mosterd – een klassiek Friese maaltijd.
Of denk aan de wichter; een soort pruimenboom, en het was vroeger traditie om jonge stellen bij hun huwelijk een wichter te schenken – een boom vol toekomst.
In Harkema is deze traditie weer tot leven gebracht bij De Wichterij. Deze kweekt oude Friese pruimenrassen opnieuw aan. 
Ga je voor de borrel? Denk dan aan een eigenzinnig streekbier met een knipoog: It Lulke Wiif (“het lelijke wijf”). Dit is een ambachtelijk gebrouwen bier uit Burgum. Vol van smaak, met karakter – net als de regio zelf.

5. Kun je vertellen wat bezoekers van het museum De Spitkeet ervaren?

In openluchtmuseum De Spitkeet ervaar je hoe arme mensen op de Fries-Groningse heide woonden, leefden en werkten in de periode van 1850 tot 1950. Je ontdekt hoe gezinnen met weinig middelen een bestaan opbouwden in een soms harde, maar ook hechte omgeving.

Naast de vaste collectie organiseert het museum jaarlijks een wisselexpositie rond een wisselend thema. In 2025 is dat: ‘Harkema fan – en op de Kaart’ – een tentoonstelling die de geschiedenis van het dorp Harkema in kaart brengt. Letterlijk én figuurlijk. Aan de hand van oude kaarten, foto’s, anekdotes en persoonlijke bijdragen van dorpsbewoners zie je hoe Harkema veranderde van heidedorp tot de levendige plaats van nu.

Struin over de wandelpaden en ontdek naast de oorspronkelijke spitkeet (plaggenhut) ook een holwoning, authentiek ingerichte wâldhúskes, een oude pingo, een armenkerkhof met klokkenstoel, landgeiten, en boomgaarden met oude fruitrassen en ‘vergeten’ groenten uit het vroegere landschap. Elk onderdeel vertelt een verhaal over het leven op de heide.

Binnen in het museum zijn diverse fiets- en wandelroutes verkrijgbaar. Een aanrader is de Wâldhúskes-fietsroute: een tocht van 40 kilometer langs karakteristieke woudboerderijtjes in het omringende landschap. Voor of na je tocht kun je in het museum de wâldhúskes van dichtbij bekijken en je verwonderen over hoe grote gezinnen, samen met een koe en een geit, in zo’n klein huisje konden leven.

Ook voor een kort bezoek zijn er mogelijkheden: er zijn korte en ultrakorte wandelroutes beschikbaar rondom het museum. Zo kun je een rondje maken door het coulisselandschap en onderweg elementen herkennen die je net in het museum hebt gezien – zoals een stukje overgebleven heide met landgeiten, of de boomwallen die zo typerend zijn voor de Noardlike Fryske Wâlden.